22 augustus 2005

Twee belangrijke thema’s voor de volgende formatie zijn al bekend: de hypotheekrente en de Europese grondwet. Die laatste was toch weggestemd? Ja, de eerste keer wel. Maar deze week is er al een proefballon opgelaten door een van de andere Europese landen, dat Frankrijk en Nederland een tweede referendum moeten houden. Hebt u dat gemist? Dat kan, er volgde namelijk geen reactie van betekenis in de pers op dit voorstel. De regering liet iets weten in de trant van: niet in deze regeerperiode. Dat klopt ook, want daar durft niemand zich nu aan te branden.

Een ander nieuwtje lokte deze week wel wat reacties uit. De oproep van een CDA’er voor meer vlagvertoon, van de Europese vlag wel te verstaan. De Nederlandse vlag is taboe, met uitzondering van officiële gebeurtenissen. Maar de Europese vlag zou meer getoond moeten worden. Daarop kwamen wel reacties, die refereerden aan het afstemmen van de grondwet.

Waarom lokt het ene bericht wel en het andere geen noemenswaardige reactie op? Waarschijnlijk geloven mensen nog niet, dat er een tweede referendum komt. En toch is dat vrijwel zeker. Dat gaat geregeld worden in de volgende formatie. De grote vraag is of het ook een thema gaat worden in de verkiezingen. Daar zijn de grote partijen niet bij gebaat. Boeggolf acht de kans groot, dat de grote vier er alles aan zullen doen om de verkiezingen over iets anders te laten gaan.

Grote kans dat de economie en de bezuinigingen het centrale thema worden. In de Duitse verkiezingen van dit najaar is dat ook een belangrijk thema. Alleen de SPD van huidig kanselier Schröder zoekt naar alternatieve thema’s, Iran bijvoorbeeld. Wie ter wereld de Duitse kanselier denkt te zijn dat hij Amerika preventief durft te waarschuwen, is een terechte vraag, maar daar stoort Schröder zich niet aan. Degene die bepaalt waar de verkiezingen over gaan, heeft een grote kans die te winnen.

Het verschil tussen de komende Nederlandse en Duitse verkiezingen zit voor een niet onbelangrijk deel in het politieke instinct van de politieke leiders. Schröder is een straatvechter en een comeback kid, die bewezen heeft op eigen kracht iets te kunnen bereiken. Uit onverwachte hoek krijgt hij nu steun voor zijn hervormingen van de sociale voorzieningen, in Duitsland bekend onder de naam Hartz IV. De Economist en der Spiegel steunen Schröder door erop te wijzen dat hij iets gedurfd heeft, dat zijn voorganger Kohl van christen-democratische huize in zestien jaar niet gedaan heeft.

Het Nederlandse kabinet lijkt ook zo’n ruggensteuntje te krijgen in de vorm van een iets aantrekkende economie, al is die vooral gedreven door export. De verhalen vermelden niet uitvoerig waar die export naar toe gaat, maar het is niet waarschijnlijk dat het export betreft naar andere Europese landen. De binnenlandse vraag is in veel Europese landen juist de achilleshiel. Grote groepen mensen hebben minder uit te geven, onder andere door stijgende kosten voor energie en autobrandstof. Het wordt twijfelachtig of er na het zuur überhaupt nog zoet komt, of alleen maar meer zuur.

De grootste Duitse oppositiepartij durft een steen in de vijver te werpen. De CDU stelt voor om de BTW te verhogen en van de opbrengsten de loonkosten voor werkgevers te verlagen. Dat is een groot thema, dat de regeringspartijen makkelijk kunnen gebruiken tegen de CDU. Daarnaast maakt de CDU nog een aantal fouten, die het geheel aan zichzelf heeft te danken. Schröder krijgt een aantal voorzetten voor open doel, maar weet die voorlopig nog niet in te tikken. In de peilingen blijven de regeringspartijen ver achter. Schröder lijkt er zeer serieus rekening mee te houden, dat zijn ‘tour of duty’ erop zit over een maand.

In Nederland is de kans op grote thema’s veel kleiner. De oppositie is minder sterk georganiseerd als in Duitsland en er zijn geen politiek leiders van groot kaliber. Wellicht dat de PvdA het zal aandurven iets te zeggen over de hypotheekrente in de verkiezingen. De VVD zal het verketteren in verkiezingstijd en overstag gaan bij de formatie, als ze aan tafel komen. Op die flexibiliteit kunt u rekenen.

De Europese Grondwet wordt een heet hangijzer bij de volgende formatie. Die Grondwet wordt voor het volgende kabinet mogelijk een breekpunt. De grote partijen willen koste wat kost dat die Grondwet wordt aangenomen. Dat zal betekenen dat er alleen een kabinet mogelijk is van partijen die bij het eerste referendum al voor waren. Dit betekent: geen SP, geen LPF en geen klein-rechts.

Blijven vier partijen over: CDA, PvdA, VVD en D66. Misschien GroenLinks er nog bij, maar een combinatie over links is bijna niet stabiel te vormen. En nieuwe partijen, als die al groot genoeg worden, zullen waarschijnlijk allemaal een ‘negatieve grondhouding’ ten opzichte van de Grondwet meebrengen.

Zo zal de Grondwet op de achtergrond een belangrijk thema worden, omdat het bepalend is in de formatie. Maar de genoemde vier zullen niet de verkiezingen ingaan met: steun een tweede referendum, stem voor. Zij zullen dus op zoek moeten naar een verkiezingsthema. Een vlucht naar de buitenlandse politiek zoals Schröder zal proberen, zit er in de Nederlandse verhoudingen niet in. ‘Laat Balkenende zijn karwei afmaken’ gaat de winst niet brengen.

Er dienen zich voorlopig geen makkelijke thema’s aan om de aandacht af te leiden van het tweede Grondwet referendum. Voor de verkiezingen althans. Voor de formatie ook niet, maar daar hebben wij als kiezer geen zeggenschap meer over. Daarom is het zaak de Grondwet wel op de agenda te krijgen voor de komende verkiezingen.

23 juni 2005

´Verbeter het leven van mensen´. Dat is het ideaal van Europa, het ideaal dat we moeten herontdekken en vertalen naar de moderne wereld. Vrij vertaald een weergave van Tony Blair, die vanochtend het Europees Parlement toesprak. De eerste Europese politieke leider van formaat, die is opgestaan na de crisis. Een crisis die hij typeert als juist een gebrek aan politiek leiderschap.

De toespraak live horen, met de reacties uit het parlement, geeft een extra dimensie ten opzichte van de tekst nalezen. Vreemd is dat de portaalsite van de EU de tekst niet volledig heeft, alleen fragmenten. Het was een belangwekkende speech. Positief geformuleerd en benadrukkend dat Blair richting zal geven aan het Europese ´debat´ in de komende zes maanden, als hij voorzitter is.

Blair ziet een kans om de crisis te gebruiken om eindelijk de noodzakelijke veranderingen door te voeren, die nodig zijn om Europa wel economische voorspoed te brengen. Hij doet dat op een subtiele manier, zonder de confrontatie te zoeken met de politieke leiders die de noodzakelijke veranderingen juist niet doorvoeren, dat heet in het engels zo mooi ´inclusive´.

Van belang is ook dat hij benadrukt een sociaal Europa na te streven, dat werkt. Europa te zien als een politiek project, meer dan een vrijhandelszone. Zo weerlegt hij prachtig waar hij door anderen van beticht wordt. Erg knap gedaan. Dat geeft toch een sprankje hoop.

19 juni 2005

De Duitse Bondskanselier Schröder plaatst hier het woord ego tussen, om aan te geven wat de reden is waarom er geen overeenstemming is bereikt over het Europese budget. Het is niet onlogisch dat juist hij het woord ego tussenvoegt. Schröder wil mogelijk de letter, maar in ieder geval de geest van de Duitse grondwet aan zijn laars lappen om door vervroegde verkiezingen aan de macht te blijven. Zijn ego staat bovenaan. En internationaal werkt hij aan zijn ego door vooral geld uit te geven dat Duitsland niet heeft. Het is dus niet verwonderlijk dat Duitsland al akkoord ging met het eerste budgetvoorstel, ook al is Duitsland in absolute bedragen de grootste betaler in de EU.

Het kon bijna niet lukken, die top. Twee grote onderwerpen en vooraf hing een compromis bepaald niet in de lucht. Toch is die wel gevonden over de grondwet. Heel zichtbaar is het jaar uitstel voor de ratificatie. Minder zichtbaar is, dat nieuwe onderhandelingen niet opgestart worden. Het is dezelfde huidige grondwet, maar dan met een jaartje vertraging. Dat geeft ruimte voor een jaar plan D: het debat. Een leuke vondst van de Luxemburgse voorzitter, maar het jaar uitstel tilt de deadline vooral over de Nederlandse én de Franse verkiezingen.

Balkenende kan met droge ogen volhouden dat een nieuw referendum er niet in zit. Want hij zal er niet aan toevoegen: in deze kabinetsperiode. Een goede verstaander weet dat immers al. In het Nederlandse stelsel is er maar één moment waarop grote onderwerpen bespreekbaar zijn, en dat is tijdens de formatie, achter gesloten deuren. De verkiezingen van januari 2007 beloven nu al interessant te worden, omdat vele partijen zullen proberen die niet te laten gaan over de grondwet.

En na de formatie is de grondwet opeens terug. Dan is het nog maar zeer de vraag of dat weer tot een referendum zal leiden. En als dat toch zo is, dan wordt dat een vertrouwenskwestie over de net aangetreden regering. Net zoals dat in Spanje is gebeurd. Dan komt die grondwet er toch doorheen. Want de regering die net is gekozen, wordt niet meteen weer weggestemd. Dit is het grote plan D. Tijd kopen, wachten tot de verkiezingen achter de rug zijn in de meest kritische landen. En dan onveranderd toch invoeren. Natuurlijk is er geen garantie op succes, maar het is een zeer waarschijnlijk scenario. Want wat is het alternatief.

In de NRC van dit weekend komt de Belgische econoom Paul de Grauwe aan het woord. De kop van het artikel is: zonder samenwerking geen euro. Vrij vertaald: deze grondwet of de euro opheffen. Dat zijn de twee alternatieven. En over de laatste wil de politiek niet nadenken als reële optie, dus de grondwet moet door. Boeggolf is zo vrij die lijn door te trekken, want de grondwet zal dan niet meer dan een stap blijken te zijn in een nog verder gaande integratie.

Waar de kopstukken van de nee campagne in de krant staan met teksten als ‘de grondwet is dood’, is dat veel te vroeg gejuicht. Ook al is het Schröder die het zegt, helemaal naast de waarheid zit hij nu ook weer niet. Nationale belangen zijn een belangrijke motivatie geweest, zowel in Nederland als in Frankrijk, om tegen de grondwet te stemmen. Voor een groot deel legitiem, maar mogelijk niet allemaal houdbaar.

Debat is daar niet de zaligmakende oplossing voor. Een debat in iedere stad en dorp, zoals de SP wil aandoen, zal alleen tot een overweldigende vermoeidheid leiden. Een debat dient namelijk geleid te worden. Niet met alle geweld in een richting geduwd, maar wel voorgegaan. En dat brengt het onderwerp vertrouwen in de leiders weer terug.

De anderhalf miljard euro korting was een beschamende vertoning van Nederland. Zo doorzichtig dat het niet kon slagen. Maar dat zal ook niet de opzet zijn geweest van de regering, het ging om tijd kopen. In de gelukkige wetenschap dat Nederland niet de enige spelbreker zou zijn. De top was een ritueel voor de publieke opinie thuis. Schröder had deze keer toch gelijk. Al vertelt hij er niet bij, dat het voor hemzelf net zo goed geldt.

De aanklacht ‘an sich’ blijft heftig: nationaal egoïsme. Het maakt een scheldwoord van het opkomen voor legitieme belangen. Terwijl geen burger de Verenigde Staten van Europa op dit moment als lonkend perspectief ziet. Het wachten blijft op de leider die dat perspectief wel kan schetsen. Een leider die geen aanklacht indient tegen andere regeringsleiders, maar voorkomt dat die naar buiten komen. Omdat het hogere doel bekend is en eenvoudig te begrijpen.

16 juni 2005

Het is zo ver. Na twee weken roerloos ronddobberen, wordt er koers gezet naar een nieuwe zingeving voor Europa. Op de voorpagina van de Herald Tribune begint het, met Ana Palacio. De voorzitter van de commissie voor Europese Zaken in het Spaanse parlement: Europa heeft geen gezamenlijke bedreiging. Giscard d´Estaing, oud president van Frankrijk en opsteller van de weggestemde grondwet vult aan: de dreiging komt van continenten als China en India, maar Europeanen begrijpen niet dat Europa daar het antwoord op is.

Bent u er nog? Giscard heeft in ieder geval begrepen, dat het iets groots moet zijn. Vrede en veiligheid werken niet meer als lonkend perspectief. Althans, niet voor West-Europa. Iets groots, dus: Europa is het antwoord op …. globalisering. Voelt u uw pols ook al sneller gaan. Nee, dan nog maar liever het Nederlandse ´best wel belangrijk´. Ongeveer net zo aansprekend.

Begrepen wordt kennelijk wel, dat het niet zomaar verder kan. Nog even en de marketing jongens worden van stal gehaald voor een nieuw logo en een slogan die op een billboard past. Niet lullig doen. Het besef is er, dat Europa nergens over gaat in de ogen van de kiezers uit het ´oude´ Europa. Die winst is binnen.

U wist dat al, maar het is belangrijk dat ook te horen uit de monden van de mensen die tot voor drie weken in hun eigen wereld leefden. Ze pleiten allemaal voor een adempauze, niemand heeft het echte idee hoe het verder moet. Het meest tekenend daarvoor is, dat weer gezocht wordt naar een negatieve prikkel, een nieuwe vijand.

Komt nou echt niemand op de gedachte dat het negatieve alléén niet bindt? En dat een slogan alleen kan werken, als het west en oost tegelijk aanspreekt. Wat er nu gebeurt, is alleen een antwoord op het ongenoegen in het westen. Het oosten reduceren tot ´de Poolse loodgieter´ biedt niemand het perspectief en de bevlogenheid. Die heeft geen antwoord nodig op de globalisering, die leeft er van.

De eigen parochie is niet meer. Westerlingen gaan in meerderheid niet meer naar enige kerk. En dus moet er een preek gevonden worden, die nieuwe parochianen ook aanspreekt. Maar welke westerse politicus durft het nog aan om te preken.

28 mei 2005

In de eerste speech die George Bush gaf na zijn herverkiezing, noemde hij ‘de architect’ voor het eerst zelf bij naam: Karl Rove. Het brein achter de hoge opkomst van de Christelijke achterban, door in belangrijke staten op verkiezingsdag ook een referendum te houden over het homohuwelijk.

Deze week ontstond er in Nederland ineens een debat over de evolutieleer. Aangezwengeld door de CDA minister van onderwijs. Dat is in geen tijden een thema geweest in Nederland, maar het is wel belangrijk voor de Christelijke achterban van het CDA. Een achterban die aan het twijfelen was waar de C ook al weer voor stond. Een achterban die dringend gemobiliseerd moet worden om te gaan stemmen voor de Grondwet.

Het is weinig subtiel. Maar het CDA deinst nergens meer voor terug. Het zou een aanbeveling moeten zijn voor een ruime meerderheid van onze bevolking om tegen te stemmen, toen premier Balkenende bijna emotioneel verwoordde dat hij een Nederlands nee niet kon uitleggen aan zijn collega regeringsleiders. Hij zou voor schut staan, dat willen u en ik toch niet op ons geweten hebben.

Nogmaals wordt er gedreigd met een economische recessie bij een nee. Het holocaust spotje van de VVD heeft een verder gebruik van de oorlogsdreiging kennelijk te moeilijk gemaakt. Maar dreigen alleen werkt niet, je moet mensen emotioneel aanspreken. Zoals Ivo Niehe nog zo duidelijk verwoordde bij Barend & van Dorp vrijdagavond. Hoe raak je de Christelijke achterban: de evolutieleer, bijvoorbeeld.

Volgens de eerste signalen lijkt het zelfs te werken. In de Nova peiling stijgt het CDA weer iets, al kan dat ook te maken hebben met het ongelukkige optreden van Bos met zijn voorstel voor een tweede referendum bij een nee stem. Heeft Bos al de hete kolen uit het vuur gehaald voor de regering. Maar een nog veel belangrijker effect is, dat de opkomst waarschijnlijk gaat stijgen. De ja-stemmers gaan opeens in grotere getale naar de stembus.

Het CDA heeft nog een veiligheidsklep ingebouwd: een uitslag zoals in Frankrijk wordt verwacht telt niet voor de CDA fractie. Het CDA wil minimaal 60% nee om de uitslag over te nemen. In Frankrijk hangt het rond de 54%. Dat is slim van het CDA, het geeft ze als enige grote fractie speelruimte om de anderen onder druk te zetten.

De regering heeft haar neutraliteit opgegeven in de informatievoorziening. U wordt niet overgehaald te gaan stemmen, volgens de regering kunt u eigenlijk alleen maar voor zijn. De SP heeft dit aardig weergegeven met de stemwijzer van Balkenende op internet. Bent u al gaan kijken, knappe kop als het u gelukt is de nee-button in te drukken. Die schuift namelijk weg als uw muis er in de buurt komt.

Hoewel Buitenhof op 29 mei een interessante uitzending lijkt te worden, zal dat weinig mensen zo beïnvloeden als de uitslag in Frankrijk. Eminence grise van de NRC Heldring heeft zelfs aangegeven zijn stem er van af te laten hangen. Een beetje laf voor zo’n groot denker, maar het geeft wel aan dat de voorlichting over de grondwet zelf niet echt kan overtuigen. Dan kun je beter vertrouwen op andere sentimenten, dieper gewortelde drijfveren om mensen te bewegen tot een stem voor. De C herontdekt, met dank aan de architect.

Karl Rove is zoals bekend succesvol geweest met zijn strategie, dat zal hier nog moeten blijken. Er is hoog spel gespeeld door de regering, door het gebruik van grote woorden. En door het CDA door in te zetten op de C. Verliezen na een hoge inzet blijft nooit lang zonder consequenties, linksom of rechtsom.

27 mei 2005

Argumenten schieten te kort. Het woord grondwet leidt uiterlijk overmorgen tot net zulke allergische reacties als destijds ‘het vrije woord’. Het is teveel in te korte tijd en er zijn gewoon geen nieuwe argumenten. Alles is gezegd en wat rest is luisteren naar het gevoel.

In de redactionele column van de NRC vanavond nog een verdienstelijke poging het verlies van de gulden te relativeren. De redenering schiet zichzelf op één punt in de voet. In de vorige crisis konden landen als Italië en Frankrijk hun munt devalueren om zo de crisis sneller op te lossen. Nu kan dat niet meer en – dus – is de economische crisis dit keer hardnekkiger. Ieders handen zijn gebonden.

De NRC draait de redenering om ten faveure van de Euro. Bij de vorige crisis werden de landen tegen elkaar uitgespeeld, wat leidde tot devaluaties. En nu kan dat gelukkig niet meer. Wat de NRC vergeet te vermelden is, dat Nederland een harde gulden had en geen last had van die devaluaties. Wij hebben iets ingeleverd. En krijgen er een langere crisis voor terug.

Wellicht is de bovenstaande redenering nog wel te moeilijk. Gisteravond had Zembla een prachtige uitzending over het Eurobedrog. En zij vonden wel het pakkende beeld. In de nieuwjaarsnacht van 2002, toen de Euro voor het eerst uit de geldautomaat kwam, kon Gerrit Zalm de automaat niet vinden. Hij moest de straat oversteken, maar dat lukte niet vanwege veel mensen en allerlei obstakels. Zalm was niet ‘streetwise’, hij sprak niet de taal van de straat. Kijk, dat is te volgen.

Wat ook goed te zien was, waren de emoties van Zalm. Hij voelde zich aangevallen en ging in de tegenaanval tegen de journalist. Het lag niet aan de gulden, het lag niet aan hem. Het lag aan Duitsland. Natuurlijk. Het gaat er al lang niet meer om of het zo is, Zalm bevestigde alleen maar het gevoel dat de bedrieger betrapt is.

Bij zijn boekpresentatie durfde Bolkestein ook nog te zeggen, dat hij tegen de Euro had gestemd als hij geweten had dat niemand zich aan het stabiliteitspact zou houden. Natuurlijk. Was dat zo’n verrassing. Was het niet beter geweest om een nooduitgang te bedenken voor het geval dat.

Nee, dat is het gevoel dat het meest overheerst. Daarin zijn de Euro en de Grondwet gelijk. Er wordt iets groots opgestart, waar vooraf de gevolgen niet van zijn te overzien. En niemand durft op te schrijven wat er moet gebeuren als het fout gaat. Als het dan fout gaat, dan gebeurt er niets. De Nederlandse bevolking betaalt de prijs, maar nou ja: waar gehakt wordt vallen spaanders. Er is een hoger doel om te bereiken en er vallen altijd onschuldige slachtoffers.

De grondwet gaat om een idealisme, waar de rationele argumenten voor ontbreken. In Zembla werd ook pijnlijk duidelijk dat die argumenten er toen voor de Euro ook niet waren. Lubbers wordt aangehaald als zou hij gezegd hebben: beseffen politici wel waar ze mee bezig zijn. Het antwoord is rationeel nee, ideologisch ja. Het lukt nergens in Europa om een debat te voeren, want je moet erin geloven.

Op deze site kunt u in vele artikelen gedachten over Europa lezen. In de tijd zijn daar echt verschillende nuances in te vinden, zoals zoveel mensen heen en weer worden geslingerd. Wat de doorslag geeft om tegen te stemmen is het gevoel niet (voor niets) de spaanders te willen zijn. Want gehakt wordt er, terwijl het ideaal – het hogere doel – niet geloofwaardig wordt gepredikt.

24 april 2005

Eindelijk begint de Europese Grondwet door te dringen. Als kreet althans en als onderwerp van een komend referendum in Frankrijk en Nederland. Met welke motivatie je als gemiddelde kiezer überhaupt naar de stembus moet gaan, is nog een groot vraagteken. Over één ding zijn de meeste peilingen het eens: als er meer dan 30% komt opdagen dan mogen we onze handjes dichtknijpen.

Minister Donner probeert het duidelijk te maken in de geest van de VPRO televisie documentaire de lobbyisten. Dat programma werd uitgezonden rond de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De makers hadden de keuze vereenvoudigd en beide opties hadden ze op tal van praktische gebruiksvoorwerpen laten drukken, zoals een keukenschort. De naam van de opponent van Bush ontbrak in zijn geheel. De keuze was versimpeld tot: Bush of terrorisme. Donner maakt daar voor de Grondwet van: voor of oorlog. Er is één verschil: het programma van de VPRO was een parodie, Donner meent het echt.

Vreemd genoeg zit er wel een kern van waarheid in Donner’s stelling. De Europese Integratie is begonnen om een oorlog tussen de aartsrivalen Duitsland en Frankrijk onmogelijk te maken. Daarin is de integratie succesvol gebleken. Sindsdien is de doelstelling eigenlijk niet zoveel gewijzigd, al zijn er wel steeds meer landen bij betrokken. En steeds meer onderwerpen. Niemand kan kort duidelijk maken waar Europa anders voor staat dan: nooit meer oorlog … tussen Duitsland en Frankrijk. Maar die laatste vier woorden vallen meestal weg, omdat die niet meer geloofwaardig klinken.

Gaat de Grondwet niet wat ver in het licht van de doelstelling. Als die eigenlijk bereikt is, waarom doen we dit dan nog? Die vraag blijft onbeantwoord, zelfs de vraag wordt niet gesteld uit angst voor het ontnuchterende antwoord. Europa is goed voor u en voor de economie. Dat de Europese economie nu juist minder goed gaat dan in de rest van de wereld, is voor de regeringen in Europa een vervelende bijkomstigheid. Daarom kiezen ze ervoor te benadrukken, dat het nog slechter zou gaan als de Europese Integratie niet verder gaat. Volgt u het nog?

Het gaat nu niet goed. Maar als we van de ingeslagen koers afwijken, gaat het nog slechter. Waarom dat zo is, wordt niet helemaal uitgelegd. U zult zeggen: dat is precies zoals de Amerikaanse verkiezingen. Daar ging het economisch niet zo goed als onder Clinton, de Irak-oorlog kostte een fortuin aan geld en mensenlevens en toch wordt Bush herkozen. De vergelijking gaat niet helemaal op, want Bush stond wel ergens voor. Waarden, ‘values’. Niet alleen als loze kreet, maar ook in zijn stemgedrag als President. En het stemgedrag van de Republikeinen in het congres. Het mogen wellicht uw waardes niet zijn, maar ze speelden wel degelijk een rol.

En in Europa? Zijn daar dan geen waardes, die een rol spelen om toch voor de grondwet te stemmen. Als u ze kent, helpt u mij om ze te begrijpen. Want ze worden nergens uitgesproken. De regeringsfracties in Nederland zijn allemaal voor. De grootste oppositiepartij is voor. In de weekendeditie van dagblad Trouw wordt het fijntjes uitgedrukt, dat alleen aan de uiterste zijden van het politieke spectrum partijen tegen zijn. Ofwel: als u tegen de grondwet bent, bent u extreem.

Ten tijde van de verkiezingen in Amerika heb ik menig discussie gevoerd over Bush of Kerry. Een veelgehoord argument was: alles beter dan Bush (abb: anything but Bush). Het argument voor Kerry ontbrak. U kent de afloop. De peilingen in Frankrijk en Nederland laten op zijn minst een gebrek aan enthousiasme voor de grondwet zien. Daar zal geen folder iets aan doen, ook niet als u die door Balkenende in uw handen krijgt gedrukt onder het toeziend oog van een televisiecamera.

In Frankrijk bemoeit President Chirac zich hier actief mee. Fragmenten uit het debat met jongeren onder leiding van luchtige journalisten, lieten zien dat zelfs dan Chirac in problemen komt. Afgelopen vrijdag liet de Duitse deelstaat minister-president Stoiber zich hier over uit. Stoiber komt net als Ratzinger, de nieuwe paus Benedictus XVI uit Beieren. Dit is belangrijk, omdat Beieren als conservatief wordt gezien en dat is een reden voor velen, ook journalisten, om vooringenomen te zijn.

Relevant vindt Boeggolf dat Stoiber een aantal argumenten aanhaalt, waarom de peilingen in Frankrijk steeds sterker naar een afwijzing gaan. Chirac is voor de grondwet, maar ook voor Turkije in de Europese Unie. Stoiber is tegen Turkije en dit is een heikel onderwerp in veel landen. In Nederland durft niemand zich hieraan te branden, met uitzondering van Wilders. Chirac is zelf niet populair, maar ook dat is geen nieuws.

Wat wel nieuws is, is de connectie die Stoiber legt met de te snelle uitbreiding naar het Oosten. Nu weer Roemenië erbij, ondanks de lippendienst van Camiel Eurlings van het CDA om kritisch te blijven. Het is gebeurd, de weg is ingeslagen en Roemenië is binnen. Dat beseffen we ons nauwelijks, wat daar de consequenties van zullen zijn. Maar Stoiber benoemt het. Hij was kanselierskandidaat bij de vorige verkiezingen en hij is nog steeds de enige in de Duitse landelijke politiek, die ergens een uitspraak over durft te doen. En wij mogen hem conservatief noemen, hij is zeker niet extreem en zeker niet van een splinterpartij.

En waarschijnlijk is dit ook, wat Maurice de Hond vrijdag in zijn peiling noemde: Europa gaat velen te snel. Dat is een vaag begrip, maar Boeggolf is ervan overtuigd dat dit gaat om de snelle uitbreiding naar het Oosten en de financiële gevolgen die dat heeft voor West Europa. Het delegeren van beslissingbevoegdheden naar Brussel leeft veel minder. Dat maakt de discussie over de fijnstof wel weer duidelijk. Nota bene ex-minister van milieu Jan Pronk, door velen verguisd als idealist, bleek al in 1999 de enige realist te zijn over dit onderwerp. Hij liet als enige minister aantekenen, dat Nederland nooit zou kunnen voldoen aan de norm voor fijnstof en dat die miljarden kostende gevolgen kon hebben. Niemand luisterde, totdat het te laat was.

De grondwet dringt als onderwerp nu door tot in de huiskamer. Niet de strekking van de inhoud en de mogelijke consequenties, daarvoor is het te groot en te complex gemaakt. Als de gevolgen zichtbaar worden, is de generatie politici die de grondwet hebben geschreven en goedgekeurd al weer van het toneel verdwenen. De politici die wel met de gevolgen te maken krijgen, kunnen dit afschuiven op hun voorgangers. Zo is niemand verantwoordelijk, maar zijn de gevolgen voor u.

Blijf de vraag stellen: waarom doen we dit, wat lost het op. Wat is de reden om het wél te doen. Als het enige antwoord de Donner-keuze blijft (voor of oorlog) of ambtenaren gebrabbel (‘de besluitvorming wordt gestroomlijnd’), dan weet u wat u te doen staat.

20 april 2004

In alle kranten uitvoerige analyses over de ommekeer van premier Blair. Hij is nu voor een referendum. Handig getimed na de algemene verkiezingen in Engeland en nadat andere landen al een referendum hebben gehouden.

Nota bene Nederland wordt in de Financial Times genoemd als waarschijnlijke NEE-stemmer. Kennelijk denkt het buitenland anders over ons, dan wijzelf. Net zoals de Telegraaf anders denkt over de motivatie van Blair als de buitenlandse pers. De Telegraaf noemt de ´algemene opinie´ die de ommezwaai als nederlaag ziet.

Financial Times, Spiegel en Herald Tribune, om niet de minste te noemen, komen met andere redenen. Eén hele belangrijke gaat over Rupert Murdoch, eigenaar van bekende kranten met grote oplage in Engeland. Er wordt geschreven dat Murdoch zijn kranten anti-Blair kan laten schrijven voor de algemene verkiezingen, als Blair tegen een referendum zou zijn.

Dat is iets anders dan een nederlaag, maar wel zeer relevant. De macht van de pers is overal belangrijk. In meer dan één gezaghebbende krant wordt een doorslaggevende rol toebedeeld aan Murdoch. Natuurlijk is het ook handig manoeuvreren van Blair. De wind is uit de zeilen genomen van de anti-Europa krachten en de timing is goed. Als een ander land al ´neen´ heeft gezegd, kan hem niets meer gebeuren. En kunnen dreigen met een mogelijk ´neen´ in een referendum kan ook geen kwaad voor de onderhandelingspositie van Blair.

En het belangrijkste signaal is natuurlijk: wie kan er nu nog tegen een referendum zijn. Chirac krijgt het moeilijk om vol te houden dat hij het eigenlijk niet wil. Engeland heeft een prachtige wet waar het gaat om een referendum. Er wordt tien weken uitgetrokken voor een campagne en alle partijen zijn gebonden aan een limiet qua campagnebudget.

Er is dus tijd en evenwicht in het publieke debat over Europa. Bijna ongeacht de uitkomst, wat kunnen we ons meer wensen?

18 maart 2004

´Een belangrijk en interessant idee´. De 55% is nu bespreekbaar voor de Poolse president (idee achter 55% uitgelegd in artikel Duitsland knippert met de ogen over EU-stemrecht ). Nadat Spanje geen spelbreker meer wilde zijn kwam Polen alleen te staan. En al na enkele dagen zwicht nu ook Polen over de stemverhouding.

Onvermijdelijk is nu natuurlijk dat Schröder op bezoek komt, komende dinsdag. Zoals hij ook al direct op de foto stond met de nieuw gekozen premier van Spanje. Nu wordt er haast gemaakt, om over de grondwet voor de Europese Verkiezingen nog een akkoord te bereiken.

Zou Al-Qaeda dit ook hebben gewild, of waren ze al blij met het omverwerpen van de Spaanse regering. Opmerkelijk genoeg zwicht Polen op dezelfde dag voor de Grondwet als waarop de Poolse president ook afstand neemt van Amerika en Engeland. Omdat hij zich bedrogen voelt over de massavernietigingswapens in Irak. Net even te toevallig.

14 maart 2004

In o.a. de Gooi- en Eemlander staat zaterdag een interview met Hans van Baalen van de VVD, een Europa woordvoerder van de fractie. Boeggolf becommentarieert een aantal uitspraken. Dit weekend stelt de VVD haar verkiezingsprogramma vast voor de Europese verkiezingen.

Van Baalen: ‘Ik ben het oneens met Frits Bolkestein, dat Turkije niet zou passen binnen de christelijke traditie van Europa omdat het islamitisch is’
Boeggolf: Het is een duidelijke stellingname van de VVD. Al vindt Boeggolf het kortzichtig. Het historische verschil is er, dat is niet te ontkennen. Boeggolf komt binnenkort met een uitgebreider eigen Turkije-standpunt.

Van Baalen: ‘Balkenende moet het EU-voorzitterschap niet gebruiken om zijn eigen positie en die van het CDA te versterken’.
Boeggolf: In de vrijdaguitzending van Nova werd uit peilingen duidelijk dat het huidige kabinet bijna meer als Zalm-I dan als Balkenende-II wordt gezien. Nog maar enkele weken geleden bleek al dat het CDA het minste in het nieuws is. Het CDA heeft al moeite zichzelf te profileren. Je kunt moeilijk van Balkenende of het CDA vragen het voorzitterschap te verknallen om de VVD niet te ontrieven.

Van Baalen: ‘Zo van: het is mij toch maar gelukt om een Europese grondwet aan te nemen, los van wat er in staat.’
Boeggolf: Tijdens het voorzitterschap zit Balkenende primair in functie om juist dat te bereiken: een aangenomen grondwet. Ieder land moet die grondwet in het eigen parlement goedkeuren. Als de grondwet ongunstig zou zijn voor Nederland, dan kan die daar worden afgewezen. En de VVD heeft voldoende invloed in het Nederlandse parlement. Bijvoorbeeld door een afwijzing van de bevolking in een referendum over te nemen.

Van Baalen: ‘Het verleden leert dat de Europese successen van Lubbers en Kok hen hier in Nederland geen windeieren legden. Ze werden ineens gezien als staatsman.’
Boeggolf: Laten we hopen, dat Balkenende het er net zo goed van af brengt. Mocht dat onverhoopt niet het geval zijn, dan mag de VVD haar conclusies trekken over de coalitie. De VVD dient als coalitiepartner geen enkel belang met openlijk wensen dat Balkenende het niet goed doet in Europa.

Van Baalen: ‘Maar wat in het belang is van Europa en een geslaagd voorzitterschap, is niet altijd in het belang van Nederland’
Boeggolf: Correct. Maar geen reden om het voorzitterschap niet goed te doen. Als er iets uit komt dat de Nederlandse belangen niet goed afdekt, dan moet dat in het Nederlandse parlement ter discussie worden gesteld.

Van Baalen: ‘Zo heeft Lubbers ooit ingestemd met miljarden extra afdracht aan Brussel, alleen maar omdat hij in de race wilde blijven voor het voorzitterschap van de Europese Commissie’
Boeggolf: Dit is een pittige beschuldiging. Boeggolf is benieuwd hoe de VVD hierover in de Kamer heeft gestemd. Het lijkt erop, dat van Baalen een paar goedkope punten wil scoren.

Van Baalen: ‘Balkenende heeft de achtergrond van de gemeenteraad Amstelveen en een kort Kamerlidmaatschap. Dan is de sprong naar het leiderschap van de Europese Unie wel er groot.’
Boeggolf: Dergelijke opmerkingen zijn volkomen ongepast, geen enkel niveau. Of het waar is, is niet relevant. Dit zeg je niet over een coalitiepartner. De VVD lijkt het leuk te vinden iedereen van ‘butsjes’ te voorzien. Is dit een verlate reactie op de VVD-minister die destijds ‘aangeschoten wild’ werd genoemd? Hierover zal binnenskamers nog wel het e.e.a. gezegd worden.

Van Baalen: ‘Balkenende zou te rade moeten gaan bij Zalm, van Aartsen en Bolkestein. Die hebben bewezen dat ze nee kunnen zeggen’
Boeggolf: Waar hebben ze dan nee tegen gezegd? De uitbreiding met alle bijkomende kosten? De VVD zegt nee, maar stemt ja. Dat is het patroon waar de VVD nu eens op aangepakt moet worden. Iets dat de zichzelf tot waakhond benoemende LPF ook niet doet.

De VVD wil dat Balkenende de druk weerstaat om in te stemmen met een grondwet die niet in het belang is van Nederland.
Boeggolf: De VVD moet zelf de druk weerstaan om in de Kamer alsnog voor te stemmen, waar ze in heftige bewoordingen tegen was. De VVD heeft haar eigen verantwoordelijkheid in de Kamer, laat ze die gebruiken.

12 maart 2004

In Knevel op zaterdag aandacht voor Portugese arbeidsmigranten. Legaal in Nederland aan het werk. Maar illegaal uitgebuit, bij gebrek aan controle op uitzendbureaus. Nederland blijkt in het geheel niet klaar voor de uitbreiding van Europa, want er is nu al geen afdoende controle op arbeidsmigratie.

In uitstekende onderzoeksjournalistiek kwam in beeld hoe in arme delen van Portugal mensen gelokt worden via advertenties. In Portugal wordt een contract getekend, bij aankomst in Nederland nog een contract dat het eerste contract tegenspreekt. De Portugese consul sprak hiermee in de uitzending van misleiding.

De werknemers worden in een wurgcontract gevangen, dat niet alleen werk regelt. Maar ook bijvoorbeeld huisvesting, transport en boetes. Een voorbeeld van een boete: een week loon kan worden afgeschreven van de bankrekening van de medewerker, als die een huishoudelijke taak niet had uitgevoerd. Een aantal broers en een zwager vertelden hun verhaal open en herkenbaar in beeld.

Zij waren werkzaam bij een – zoals het genoemd werd – kippenfabriek in Putten. Een directielid van het bedrijf kon zich het verhaal moeilijk voorstellen, want ‘ze hadden zo’n goede band met de werknemers’. Ze sloot niet uit dat het klopte, maar gaf wel blijk van twijfel. Ze voelde zich overvallen door het nieuws dat haar uitzendmedewerkers worden uitgebuit en ook fysiek bedreigd door het uitzendbureau.

Na afloop van de documentaire was een studiogesprek met een CDA-kamerlid met arbeidsrecht in zijn portefeuille. Het kamerlid gaf aan dat hem bekend was dat toezicht op de uitzendbureaus onder de maat was, maar toch had hij hoop dat de branche in staat zou zijn zichzelf te reguleren. Dat lijkt Boeggolf onwaarschijnlijk.

Want, volgende vraag: er komen straks veel meer van dergelijke uitzendbureaus die legale Polen en Roemenen in Nederland laten werken. Iedereen schijnt een uitzendbureau te kunnen starten en na mei dus ook legaal voor Polen. Net als met taxi’s is de markt voor uitzendbureaus vrijgegeven en zijn er geen kwaliteitseisen – en controle daarop – voor in de plaats gekomen.

Het kamerlid was met name geschokt, omdat Portugal een EU-land is. Dat had hij niet verwacht. Laat het een waarschuwing zijn dat met de uitbreiding van Europa dergelijke praktijken enorm kunnen en dus zullen toenemen. En vanavond is wederom gebleken dat we daar helemaal niet klaar voor zijn.

Naast de uitbuiting van op zich legale EU-werknemers schatte het kamerlid het aantal illegale werknemers tussen 175.000 en 200.000. Het is onbestaanbaar dat die niet te vinden zouden zijn. Dergelijke aantallen mensen zijn niet verborgen te houden in Nederland, waarschijnlijk zijn ze geconcentreerd in bepaalde branches. En dan moet het helemaal bekend zijn.

Niet alleen zijn de nieuwe EU-landen nauwelijks klaar voor toetreding, Roemenië bijvoorbeeld is de wacht aangezegd door het Europarlement deze week. Maar Nederland zelf is in het geheel niet klaar voor toezicht en handhaving in eigen land van de toestroom van arbeidsmigranten. Wie gaat straks aantonen welke 25.000 Polen legaal in Nederland zijn?

10 maart 2004

De Financial Times Duitsland meldt dat Spanje niet akkoord gaat met het voorstel van 55%, op deze site te lezen onder ´Duitsland knippert met de ogen over EU-stemrecht´. Ook Polen zou vinden dat er te ver wordt afgeweken van het verdrag van Nice. Ten opzichte van Nice zouden zij te veel verliezen.

9 maart 2004

Duitsland heeft als eerste met de ogen geknipperd. Over de stemverhoudingen in de Europese grondwet. Dat is opmerkelijk. Met hun grootte hadden Duitsland, Engeland en Frankrijk een vetorecht. Met samen 44% van de Europese bevolking konden zij altijd stemmingen blokkeren. De voorgestelde meerderheid was immers 60% van de bevolking.

De Ierse voorzitter heeft nu compromis bereid: grote drie samen 44% plus 1% marge. Dus 55% van de bevolking is nu nodig om iets voor elkaar te krijgen. Met 44% kunnen de grote drie voorstellen van 55% niet meer blokkeren.

Nu Duitsland met de ogen heeft geknipperd toont Polen ook bereidheid tot compromis. Opeens lijkt er voor 1 juli, als Nederland tijdelijk voorzitter wordt, toch iets geregeld te kunnen worden. Duitsland is duidelijk bezig de agenda voor Europese eenwording te sturen.

Boeggolf vraagt zich af welk belang daarmee voor Duitsland gediend wordt. Met de uitbreiding naderbij wordt de bevolking voorzichtiger en pessimistischer in peilingen. Economisch gaat het nog lang niet goed in Duitsland. Vijfduizend ontslagen bij Volkswagen helpt het vertrouwen in de economie niet vooruit.

Wil Schröder dan toch de geschiedenisboeken in als staatsman die Europa heeft verenigd. Waar zijn voorganger Kohl ´slechts´ Oost en West Duitsland verenigd had? De NRC brengt wel het nieuws over een compromis naderbij, maar niet de Duitse invalshoek. Voor de Financial Times is dat juist voorpagina nieuws.

Polen zou bijna net zoveel stemrecht krijgen als Duitsland volgens het oorspronkelijke voorstel. Voor Boeggolf lijkt dat bijna onmogelijk voor Schröder om aan de eigen bevolking te verkopen. Mogelijk zit daar het wisselgeld, alleen weten we dat nog niet.

1 maart 2004

Onverwachts heeft de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Joschka Fischer, het idee opgegeven van een Europa van twee snelheden. Het zou niet meer de oplossing zijn voor Europa´s problemen.

Daar wordt het interessant. Er worden nieuwe argumenten aangedragen voor een groot en geïntegreerd Europa: de bedreigingen van terrorisme en instabiele staten als Afghanistan. Die bedreigingen zijn zo groot, dat Europa groot genoeg moet zijn om ze het hoofd te kunnen bieden. Opeens zijn het ook onze bedreigingen.

Dit is ook een van de redenen om voor de uitbreiding met Turkije te zijn. Uiteindelijk komt het echte argument. De stemverhoudingen in de voorgestelde Europese grondwet. Polen en Spanje moeten inbinden van Fischer om een groot Europa mogelijk te maken. Om ons te kunnen verdedigen tegen de bedreigingen.

Fischer gooit de bedreigingen over een andere boeg. Een vijand buiten Europa moet sterk worden aangezet in een poging intern de gelederen te kunnen sluiten. Ware hij ooit eerder met dit onderwerp gekomen, dan was het misschien geloofwaardig geweest. Uitgerekend Fischer is niet de man om met de strijd tegen terrorisme aan te komen.

Maar het geeft aan hoe de politieke elite er alles aan zal doen om de Grondwet er nog even door te rammen.

Dinsdag 14 oktober 2003

Twijfel over Europese integratie

Hij is terug in de Nederlandse pers: Frits Bolkestein. Met zijn karakteristieke duidelijke uitspraken, ditmaal met name over de Europese grondwet.
Boeggolf vindt het een verademing deze standpunten te vernemen van een insider. Bolkestein weet van binnenuit hoe Europa werkt en op welke onderdelen het niet werkt. Dat geeft zijn uitspraken gezag.
Bolkestein heeft al eerder blijk gegeven als eerste met heikele thema’s te komen. Laten we zijn signalen ditmaal eerder serieus nemen. Boeggolf kan uit het interview nog niet opmaken of het een persoonlijke mening is, een vooruitgeschoven boodschap namens de Nederlandse regering of namens de VVD. Hoe dan ook, laten we zijn afwijkende geluid toejuichen.
Een overzicht van de volgens Boeggolf belangrijkste uitspraken van Bolkestein.

In de NRC van dit weekend staat een uitgebreid interview met Frits Bolkestein. De NOS Teletekst nam hieruit direct een aantal zinsneden over. Boeggolf hoopt dat de impasse met dit interview doorbroken is. Dat er eindelijk ruimte komt voor Europa in de Nederlandse pers. En in de Europese pers, in Duitsland is het probleem niet anders. Daar begint de ‘Spiegel’ eindelijk te publiceren over de eigenaardigheden van de komende Europese Grondwet.